Thursday, 13 October 2016

KA THIANPA V. ROTLAWMLOVA THLAH NAN

V. Rotlawmlova (16.Aug.1985 - 12.Oct.2016)

          A vânglai takin thihna kut vâwt chuan a thliak ta!!! Ka naupan lai atanga ka thian kawmngeih berte zinga mi a ni a. A thihni thleng hian ka la ngai êm êm thin a ni.

          Mi nun ngil, hawihhâwm leh zaidam tak ni reng chunga i nun i hmangral thei bîk hi i awhawm ka ti ngawt mai. I awm hian thu tam tak sawi lêmlo mahla, i awm loh hian a reh leh êm êm si a. Englai mah hian i thinrim emaw i lungawilo hmêl hmuh tûr a awm ngai lova. Mi thenkhat angin Pathian hnenah vui dawn la, vuina tûr i nei ve teuh hian ka ring thin. A lang chhuak a awm ngei tûr a ni. Chu tak chu mi neih loh i neih nun awhawm bîk chu a ni. I natna tawrh zo zaite kha ka hua a, tih theih neih ka châk thin asin. Vânglai nun duhawm tak i hmang ve mêk a ni tia i chhûngten i laka beiseina sang tak an neihte chu a hlawhtlinna hmuh tur a awm ta silo. Chak taka kal takngial pawh thei lo va i awm thinte khân chunglam khi min dem tir lek lek thin. Amaherawhchu, a tuartu ber hian lungawina kim i hmu tlat thin si khân vanduai rau raua i vanneihna min hmuh nawn tir fo thin. Tunah zawng i sawi reng thin Vanramah chuan he leia i tih theih ngai loh duhtâwka tlan leh zuante kha i thei tawh âwm si a, i hlim viauin ka ring a ni.

          Vawiinah, Arsi êng mâwi takah chantîr i lo ni ta a. I nun tawi mahse, nang zawngin chhui tlâk hniak duhawm i hnutchhiah a ni. I sakruang ina minchhuasan ni hi, 'I thihni' kan ti phal lo; 'Nun vâwrtâwp hmanga thu i sawi Ni' a ni zâwk e. Zâm lote'n chu hmun mawi chu pan ta la, thlarau thianghlim chuan a hruai zêl ang che a, nakinah i lawina run in nuam Krista kiang atang ngei chuan min la rawn hmuak ve dawn nia.

          Nang ber a hruai tak daihah che chuan i nu leh pa, i û leh naute hi Lalpa'n a hlamchhiah lo vang chu maw. Thianpa, hmun ruak i hnutchhiah zau dawn mang e, ka ti!

          "Mangtha/Anih leh mai aw" tih tawngkam hman hi, tun tum tluk rêngrênga har tih ni ka la nei ngailo. Hring kan chan chhûng hian mitin thinlungah lusûnna ko nghâwngkawl chu bâtin a awm a, "Thianpa, ka va'n ngai thin tak che êm!!!", tiin ka thinlung a rûm chhuak fo tawh dawn a nih hi. Rotlawmlo, i pamhmai lua e!

          Vui ni chu lêmang der ta la,
Hringmi zingah lo kir leh rawh.
          Kir tiang rêl a rem loh paw'n,
Tawnmangah tal lo lêng rawh aw.




HLAWNCHHING

Monday, 12 September 2016

MUPUI

          Mupuite hi kum 70 chuang an dam thei a. Mahse, kum 70 dam thleng tûr chuan kum 30-40 inkârah dunthlan tûr harsa tak an nei a ni. An tin hriam tak leh an hmul leh thla khawng takte chuan chuai hun an nei a. Tin thar leh thla thar khawng tha tak nei leh tûr chuan hreawm tam tak an tawrh a ngai a ni. Chutiang hunah chuan duhthlan tûr pahnih chauh an nei a - Thih emaw harsatna tam tak tuarchhuak a kum tam tak dam leh theihna a ni. Mupui chu tlâng sâng chhengchhe tak, lung tam tak awmnaah a thlawh a ngai a. Chu tlâng chhengchhe taka lungah chuan a tin chu thi phunga a hai thlâk vek a ngai a ni. Chu mai chu a la nilo, a thla khawng tak thin, tliak chhe nuai tawhte pawh chu a hmui hriam taka a chuh phawi vek a ngai a ni. Thil nuam leh awlsam tak zawng a ni hauh lo vang. A tin leh a thla khawng takte a tlâk vek hnu chuan a hmui hriam tak pawh a thai tlâk leh a ngai a ni. Chutia a tin, a thla, a hmul leh a hmui a tlâk vek hnu chuan thlawk thei lovin thla tam tak a awm a ngai a. Chûng zawng zawng chu a rawn chawr thar leh hnu chuan a note ang maia siamthara awmin, hrisel leh chak takin kum tam tak a dam phah leh thin a ni.

          Awle, keini mihringte pawh hian hlawhtlinna chang tûr chuan harsatna tam tak kan paltlang a ngaih châng a awm fo thin. Hmasawn tûr leh hmalam pan tûr chuan kan tih thinte leh kan awmdan thinte pawh bânsan a, kan tih ngai loh thilte pawh kan tih a lo ngai thin a ni. Kan nunhluite, kan hmânlai thilte leh kan hun liam tawhte chu theihnghilh ngam a, huaisen taka kan hmalama chona thar hmachhawn ngam hi hmasâwnna leh hlawhtlinna kawng pawimawh berte zinga mi a ni.





HLAWNCHHING

Thursday, 11 August 2016

MI SAWI DAMDAWI THENKHATTE

Balhla pil vâr a chhûng lama ha nawh hi ha vâr nân a tha hle.

Thosi seh thakah hian Sahbawn nuai phuan hnawih ila a reh nghâl thei.

Bengkherh nasa tawh tak tân DERHKEN hnah tui sawr hnawih tûr. 'A tluka bengkherh damdawi tha a awm chuang lo,' an ti.

Tonsil na thin tân Kaikuang kan ro ei hi damdawi tha tak a ni.

Khuai zûk (seh) ah hian Dawl hnai hnawih a tha khawp mai. A zûk hlimah Dawl kung kha ulh bun hmawka hnawih mai tûr.

Singsihlîp rehna chu - Dumdê. Tin, a tihreh dan awlsam leh chu chinai leh Surf tlêm tihpawlhin hnawih ila, a reh hmak thei bawk.

Zakkhâ neite tân inbual zawh veleh soda hi Zakah hnawih ila ni 2 vel pawh inbual miah lo vin a dah theih.

Kut pemah hian Khawizu hnawih a tha. Khawizu hi bacteria thattu tha tak a ni a, intihpem palha bacteria pung tur ang hi chu a that vek deuh thaw thei an ti.

Ha ngêt nâah hian Khawizu (pure) tât zeuh rawh. Pain relief tha tak a ni a, dam hlenna erawh ani lêm lo.

Vaimim hi Tûr (poison) eng pawh ei palh tân damdawi a ni. Tûra hrai Sazu pawh hian Vaimim a ei chuan a thilo an ti.

Khawihli ah hian Purunsen chhûng lama a hamda vâr hi bel ila a hnai hma bik an ti.

Ha nâ tân :-
1) Theihai hnah lawh thar kuangin han hawlh ila, kan hawlh hma hmain a nâ kha a dam thei an ti.

2) Ha nâ hi tawrh hreawm tak a ni. Ha na thin tân chuan Sakuh ril/ a pumpui rêp ro hi lehkhaa zial a, meizûk anga zûk hian a dam hmak thei an ti. A khu kha hmuam deuh vang vang tûr a ni âwm e.

Sam tlakawlh tân hian Sunhlu tui, a tlâkkhawlhna lulei (scalp) a hnawih hian a to leh thei niâwm tak a ni.

Rul chuk damdawi atân, Chang-el tui emaw, Balhla kung tui emaw, khamkhawk saisu tui emaw intir tur a ni. A kung fik hmawk a, a tui dawh mai tûr a ni. Rul in a chukna hmuamhma ah pawh hnawih bawk tûr a ni.

Saiekhlo :- A hnah hi thakah te, pân dam tha thei loah te hnawihin a ngeih hle. Tin, a hnah vêk hi santên, pumnâ, ulcer, kawthalo tân damdawi tha tak a ni.

Vangvat zûknaah hian Nawhalh bâwk hi han nâwt alh la, chhêm hlum leh vat la, a bâwklai alh zo lo ung thet hi hnawih ila, a thak a reh a, a dam awlsam hlê bawk.

Thinlian tân hian Theiherhâwt ei a tha. Mahse, thisen a zirte pawh a ni ve thei.

          PS :- Mi ngeih zâwng apiang kha i ngeih ve vek kherlo mai thei. Fimkhur a tha.

(Sources :- Mi sawi)

Sunday, 10 July 2016

KA NUN HI HNEH HARSA KA TI FO THIN

          Thu leh hla thiam tak nih hi ka thil châk berte zinga mi a ni. Nasa taka ka inzir chung pawhin ka hlawhchham leh fo thin. Ka chak lohna lai tak nimahse, bânsan tumna erawh ka nei ngailo. Thu leh hla thiam tak takte leh mithiam tak takte karah, Themtlêng tê zâwk anga inrawlh ve chhên hi ka bânsan hun chuan, ka lei taksa chu vaivutah a kir leh ta tihna a ni ang! Chuvangin, ka damlai hi chuan Themtlêng tê zâwkah ka tang reng mai nânge!

KA NUNAH HIAN

Lâkluh tur aiin paihchhuah tur ka ngah zawk a;
          Chhuan tur aiin siamthat tur nen.

Lawmthu sawi aiin vuivaina ka ngah zawk a;
          Hlim aiin lungngaihna.

A duhzâwng ni lovin, ka duhzâwng ka thlang thin a;
          Ka thatna tur emaw ka lo tih thinte kha harsatna min thlentu mai an lo ni si.

Pêk aiin lâk a tam zawk a;
          Thawhchhuah aiin hmanral.

Sengkhâwmtu aiin thehdarhtu ka lo ni a;
          Tipungtu aiin tikiamtu.

Hnungtawlh aiin hmasâwn ka harsat a;
          'Hnehtu' ni lovin, 'Hneha' ka lo ni leh thin.

Hmalam ka pan laiin hnunglamin min lo au va;
          Thiltih that sawi tur nei si lovin ka hawikir leh thin.

Chhuan tur nei si lovin ka chapo va;
          Keimah leh keimah ka lo inbum a ni reng si.

Hmangaihna aiin huatna a lian zawk a;
          Duhsakna aiin itsîkna nen.

Beiseina aiin beidawnna a lian zawk fo va;
          Rinna aiin rinhlelhna nen.

Chona aiin hlauhna thinlung a lian zawk fova;
          Huaisenna aiin dawihzepna thinlung nen.

Phûrna aiin hrehna ka nei lian zawk a;
          Châkna aiin huphurhna.

Thawkrim si lovin hahdam ka lo tum a;
          Thawkchhuak si lovin thawh loh rah seng ka lo tum thin.

Nungchang tha pho chhuah tur aiin zia thup tur ka ngah zawk a;
          That ka tum poh leh ka sual hnai hi a ni ringawt mai.

'Tha' tih aiin 'Ho' tih ka ngah zawk fova;
          A tam zawk apiang a tha zawkin, a dik zawk emaw ka ti fo thin.

'Mamawh' aiin 'Duhzâwng' ka ngah zawk a;
          'A tha' aiin 'A mawi' ka thlang zawk fo thin.

Ka sualna aiin ka thiltih thatte ka hmu lian zawk a;
          Inngaihtlâwmna nun aiin chapona thinlung ka nei lian zawk fo.

Dawhthei a tul laiin ka nghâkhlel a;
          A lo thlen veleh nakin atan ka khêk leh si thin.

Beiseina chu rinhlelhna in a nuai bo fova;
          Theihna pawh tlin lohnain.

Ni a ka hriatte pawh hi a lo ni vek kher lova;
          Ni lova ka hriatte pawh an lo ni zawk fo thin.
          
Hmalam ka thlir aiin hnunglam ka hawi châng a tam zawk fova;
          Tlûklehdingâwn ka fâwm.

Ka nuna thil awm hi hneh ka tum laiin, chu thil chuan min hneh zawk fo va;
          Ka duhzawng ni lovin a duhzawng min tih tir leh thin.

Ka nun hi zahpuiawm tak a ni!!!

Eng tikah nge ka nun hi hneha ka thunun theih ang?
          'Tunah' aiin 'Nakin' a chak zawk fo si.

          "Hnehna Hlado" chham tur chuan, mi sâng tam tak aiin, mahni inhneh hmasak a lo ngai a; Mahse, a va har si em!

"Ka buante hi tisa leh thisen a ni si lo"




                    HLAWNCHHING

Tuesday, 5 July 2016

TLAI FO HI

                         TLAI FO HI

1. Tlai fo hi chu chhungkaw inkaihhruai dan thalo (disfunction) zia pakhat a ni.

2. Mi tuanmuang apiang an tlai thin chuang lova, mi tuanrang fe fe tlai reng a awm theih tho.

3. Tlai bik fo hi chu midang/thawhpuite zah lohna pakhat a ni.

4. Tih loh/ Kal loh hreh si, kal peih bawk silo-te hi an tlai thin.

5. Tlai duh hauh lo hi chu an tlai lo mai thin niin a lang. Tlai pawisa lo chu an tlai zel mai.

6. Tan hun sawn tlai pawh hian a tlaia te chu an tlai reng tho thin.

7. Tlai lo turin hmanhmawh phili kher a tul chuang lova, mi hmanhmawh phili chungte zingah tlai an awm tho. Hun 'manage' thiam a tul.

8. Chhuanlam chu a awm zel, mi 'sincere' an tlai reng ngai lo.

9. Tlai reng maite hi mi rilru hrisel lo an ni thei bawk.

10. Tlai fo mai te hi planning felfai tak nei lêmlote zingah an chhiar tel theih tho awm e.

          Chuvang chuan, kan thiltihna rêng rêngah tlai nih hi i tum lovang u. Tlai loh hi hmasâwnna kawngte zinga rahbi pawimawh tak pakhat a ni tih hi i hre reng ang u.

                    HLAWNCHHING

MANGTHA 2015


          Vawiin Dt.31 Dec 2015 hian, kum 2015 chhûnga ka kum khat hringnun ziahna Lehkhabu chu keu zawh a ni dâwn ta reng mai. A lunglenthlâk dâwn mange ! Kum bul atanga ka thiltih zawng zawngte a mal tê têa ka chhiar lêt hian ka lâwma, ka hlim êm êm rualin, Pencil-a ziah chu nise a phêk tlêm azâwng chu ka nâwt reh duh ngei ang!

          Pathian leh Kohhran bêl thei tur leh, phâk ang tâwka a rawng bâwl ve thei tura hun tha tak min petu Pathian hnenah lawmthu ka sawi a. Thinlung thianghlim tak min pêk avangin ka lawm a, dam hlutzia ka hriatthiam theih nan ka chungah natna min thlen a, rinawmna hlutzia ka hriatchian lehzual nan phatsantu min pe a. Humsual dâi tura ka ke ka pên lai paw'n midangte tana malsawmna ni tura min la hmang duh kha ka ngaihtuah lêt hian ka hnuk a ulh thin.

          Thian tha, min hmangaihtu min pêk zozai te avangin ka lawm a. Mangan laia min tanpuitu, min hnêmtu thenrualte leh thenawm khawvêng tha tak tak min pêkte leh kalsualna laka min vêngtu Kohhran ho min pêk avangin ka lawm e. Nu leh Pa thlazar hnuaia khawsalo tih pawh lang miahlo khawpa min uap lum turin thenawm khawveng nu leh pa tha tak tak min pêk avang pawhin ka lawm e.

          He khawvel ngaihah mifing leh mithiam nilo mahila, rawngbâwlna kawng hrang hrang min hawnsak a. Kohhranah leh khawtlângah mawhphurhna, chanvo hrang hrangte pêk ve ka ni a, tlinglo ka va inti thin tak êm! Kei aia tling leh tha an tam vei nen, "Engah nge kei kher, thiamna leh tlinna rêng neilo hi, chu mawhphurhnate chu ka koa nghah a nih tâk mai le?'' tia ka ngaihtuah chang chuan, insitna leh inthlahrunna hlirin ka khat thin. Mahse, Pathianin a rawngbâwl turin min duh a, min thlang a, ka theihtâwk tlem hle mahse, a tana hlân lêt ve turin min duh a ni tih ka hriatchian êm avang leh, min kalsan ngai dawn lo a ni tih ka hriat avang erawh chuan ka thla a muang leh thin. Kaihhruai ngai êm êm zawk hi hruaitu dinhmunah hlânkai ka ni a, memberte kaihhruai thiam har ka va ti thin tak êm! He khawvel finna man thiam phalo, mi ningkhâwng hre ve tura he dinhmun min hlângkaitu Pathian leh rualpawl ve thei tura min duhsaktu ka rawngbawlpuite chungah ka lawm a. Kawng engkimah fuihna leh thurâwn tha tak tak te pêa min tawngtai sak thintu, ka chhûngte leh ka thiante chungah ka lawm êm êm bawk a ni. Ka theihna, finna leh thiamna ringawt chuan a tlinlo tih ka hria a, hêng ka mawhphurhnate hi Pathian thatna leh ka rawngbawlpuite min tâwiâwmna avâng chauha tihlawhtling thei ka ni tih ka hriat hian ka tan chu aia lawmna nasa chu a awm dawn chuang em ni?

          2015 hian ka hriatreng tur thil min va hnutchhiah hnem malh malh êm! Retheihna hi malsâwmna a ni tih min hrilhrûk avangin ka lawm a ni. Beiseina thar min siam a, vannei ta riaua inhriatna min pe bawk a. Nang pawh ka theihnghilh phah ang che tih hial tur khawpa tam malsawmna min vûr hi ka lawm rual rualin, "Isu, nang ka theihnghilh che ai chuan ka engkim chân hi ka la duh cheu a, ka duh ang a, ka duh reng bawk ang".

          Chhûngkua tha tak min pe a, Nu leh Pa, U leh nau min pêk avangin ka lawm e. Nu leh Pate nena dam taka kan inhmukhâwm a, min la dampui tak te hian asin lawmna mittui ka biangah sur tir hnem thin! Ka pa Proffessor a ni lova, ka nu lah khawvela nu entawntlâk ber a ni hek lo. Mahse ka tâna khawvela ka nu leh pa chhuan ber leh ka entawn ber an ni a, an ni reng ang. Lawmna tura ka hriat phâk miah loh min ngaihtuah tir avang ringawt pawh hian ka lawm a, ka lawmna chu nang i ni a, ni kumkhua se ka duh.

          Thlanmualah mi tam tak vuiliamin an awm mêk. Kan chhûngkua ah ngei pawh thihnain thla a zâr a. 30.11.2015 zan dar 11.00 pm khan ka u Ngûnbika chuan thihna awm tawh loh naah min kalsan ta! Thihna hi midangte ta tûr ah ka lo ngai thin a, kan ta pawh alo ni ve tho mai tih min hriat thar tir leh avang pawhin ka lawm e; he kan u thihna atang hian i ropuizia min hriat thar tir avangin. Thi theilo ila nang kan hre dawn si lo che a. Lalpa, kan thatna tura i remruat a ni tih pawm thiam thei turin kan thinlungah thu rawn sawi ang che. Mi tha tak tak leh mifel tak takte mual an liam mêk lai hian kei, mi thahnemngai lo ber mai hi, engvangin nge tun thleng hian nungdama ka la awm le? Lalpa, i zahngaihna vâng chauh a lo ni. "Tihborala ka awm lo hi Lalpa zahngaihna a lo ni".

          Kumin hian kan chhûngkua hian i malsawmna kan va dawng nasa tak êm! Ka nu leh pate an eizawnnaah an thawh rah malsâwmna i vûr a, ka u leh naute an eizawnna leh an zirnaah hlawhtlinna i pê a. Kei ngei pawh hi rualawt bik lova min siam avangin ka lawm e. "Heti taka i tana tlinglo leh  thahnemngai lo hi engvangin nge i malsâwmna min la vur cheu?" tih hi ka zawhna leh ka zawh tawp theih loh tur  a ni. I hnêna ka dil zawng zawng hi nei ila, nang ka ngai lo ang che. Ka hlima, ka lawm zia hi sawifiah thiam ila, damchhung sawi tling ka nei ngei ang.

          "Aw Lalpa, i malsâwmna hlu kan engkim chungah a lang.
          I thu lo chuan kan nunna hlu kan neih zawng nen a ral ang.
          Kan fak a che, i malsâwmna kan hmuh hian".

          Kum bul ata ka thiltih apiangah, "ISUA NISE ENGTIN NGE A TIH ANG?" tih thu tê mai hian min hruai a, kumtawp min hruai thleng ta reng mai! Ka lawm e, ka'n ti leh pek teh ang. "Mihring hi enge maw a niha i hriatreng thin a, mihring fapa pawh hi tunge maw a niha i kan thin ni?"

          Phâk ang tâwka i hnung ka zui ve thin na te kha ka va in duhkhawp lo hnuhnawh êm! Hunin a her liampui ta si. Theih nise, heti chauh lo deuh hian i tan ka hun min pêk te kha ka hmang tha tur! "Khâng hun ral ta zawng zawngte kha kohkir leh theih ni sela, ko kirin chhandamtu hnenah lawm takin ka pe vek ang".

          2015, thil theih anih ngai chuan, kum maktaduai tam liam hnuah pawh, eng dinhmunah pawh ding ila, eng harsatna pawh tâwk dawn ila ka la rawn zin leh duh ngei ang.

                  
                    MANGTHA 2015.

                    HLAWNCHHING

Monday, 4 July 2016

ICE NUMBER

                    ICE NUMBER

          Bawihsawm ngaia chesual palh thei vek kan ni. Tawng theilo leh kut-ke che thei lovin kan awm palh thei a, tuma bawihsawm lohvin khawilai kawmkârah emaw kan ruang an chhar palh thei. Zin kawngah kan chesual palh thei vek bawk. Heng hi ka chungah a thleng ve lovang ti thei tumah kan awm lo.

          Chutiang hunah chuan, nangmah ngaihven hmasa bertu chuan a hmelhriat si loh che chuan, i Cellphone atangin tunge i nih tih leh tute nge i chhûngte hriat a tum ang. Thenkhat chuan, Nu, Pa, Mama, Mami, etc. ti ringawt tein kan Cellphone Directory-ah kan chhûngte hming kan chhinchhiah mai thei. Hnamdang zingah tawhsual tâwk ta ila, emergency duty leh Police ten phone hmasak nachâng an hre hauh lo vang.

          Hetiang thil hi tu chungah pawh thleng thei a nih avangin khawvel puma emergency service-a duty-te chuan inthurualin mi tin hriat thiam theih tur Code an ngaihtuah chhuak a. Chu chu hawrawp pathum (3) chhinchhiah awlsam tak, 'ICE' tih hi a ni. An rawtna chu ICE (In Case of Emergency) Number a ni. I Cellphone-ah chuan nangmah hnaih bertu i chhûngte number pathum vel hming bulah 'ICE' tih hi dah la, tawhsual i tawh hunah, chumi number ah chuan an phone mai dawn a ni.

          Hei hi khawvela mi pangngai chin chuan reilo têah an hre vek dawn niin a lang. Tichuan, nang pawhin, midangte tawhsual tâwk i bawihsawmin an Cellphone-a ICE Number atangin rang takin an chhûngte i zawn sak thei dawn a ni.

                    HLAWNCHHING