Tuesday, 7 February 2017

KÂNGMEI LAKAH I FÎMKHUR ANG U



          Sik leh sa inthlâk dânah thal hun kan lo thleng chho leh tan mêk a, Mizoramah chuan boruak nawm hun lai ber tia sawi theih ni mahse, kângmei avânga vânduaina thlen tam hun lai a ni ve thung. Chuvângin, kângmei lakah kan invên fîmkhur a tûl leh dâwn ta. Mi tinten kângmei laka invên fîmkhur nachâng kan hriat loh chuan thil pawi tak a thleng thei a ni. Sawrkar pawhin kângmei laka fîmkhur a tûlzia a sawi mawlh mawlh bawk a ni.

          Awmze nei lova kângmei chhuak hian thil pawi tam tak a khawih thei a, thihna hial pawh a thlen thei a ni tih kan hriat theuh a tha âwm e.

          Kângmei chhuak hian kan chênna boruak hi nasa takin a tichhe thei a, chu chuan mihring hriselna nasa takin a khawih pawi thei a, kan dam chen tûra Pathianin min ruat kan dam thlen loh phah thei a ni. Zan khat thilthûa kan huan thlai leh in leh lo, kan nunna hial pawh khawih pawi mai thei a ni. Kan fîmkhur tâwk loh avângin mahni leh thenawmte kângmeiin meivâpah min chantîr vek thei a ni. Tin, kan ram hi a kan fo chuan lei atanga boruak tha kan hmuh tûr ang hi kan hmuh loh phah a, a pawi êm êm bawk a ni.

          Mizote hi lo neia eizawng hnam kan ni a, lo tûr ni lêmlo a kan fo hian ram a tichhia a, chu chuan kan eizawnna thlengin a khawih pawi thei a ni. Lo kan hâl leh tan dâwn ta a, awmze neia lo hâl hi kan tih tûr a ni tih i hre thar leh teh ang u. Huan lo ram hâl tûr neite pawhin kângmei tichhuak lo tûra meikawng sial that leh vên uluk hi kan tih tûr a ni tih kan hriat a tha. In lamah a ni emaw, ram lamah a ni emaw kan meizial zûk bung paih hian kângmei a tichhuak thei tih hre nawn ila, tihlum chianglo chuan i paih mai mai lovang u. Ram kâng tam tak pawh hi a chhan lian tak pakhat chu kan fîmkhur tâwk loh vâng a ni châwk. Lo/huan kan hâlin uluk takin meikawng sial ni se, ramvâk thinte pawhin fîmkhur taka ram tikâng lo tûra mei kan chhêm thin a pawimawh. Mei bung leh ram tikâng theite pawh kan paih mai mai tûr a ni lova, kan meichhêm te pawh tihmit zêl thin tûr a ni.

          In kan sakin uluk taka mi thiamte rawn ngeia 'wiring' kan tih that a pawimawh a, kan 'connected load' zawh tâwk chauh power hman thin a pawimawh bawk. 'Connected load' aia tam hman a nih hian vânduaina leh buaina lian zâwk a thleng thei a ni. Chhûngkaw tam takin Ar vulh kan intihhmuh a, mi ram anga hmun danga vulh lovin kan chenna in bul vêlah te kan vulh thin a. Electric êng chhitsak an ngaih thin avângin, hemi kawngah pawh kan fîmkhur thar leh a pawimawh a, mahni tâna tha tûr nia kan hriatte hi kan lungngaihna min thlentu mai a ni thei tih kan hriatreng a pawimawh bawk.

          Kângmei chungchângah hian media hrang hrang kaltlangin inzirtîrna neih a ni kumtin a, heti chung hian thal hun a lo intan leh meuh hi chuan a hmaa sawi bawk kha sawi nawn a lo ngai leh thin. Hei hi kan inenfiah a ngaihzia tichiangtu a ni. Kângmei lo intan theih chhan hrang hrang hêng - Zial bung paih fîmkhur loh, electric kalsual, meisi in a mankai palh leh a dang tam takte chu kan hre hlei hlui a. Khuarêl chhiatna thleng palhte chu sawi tûr awm bawk thin mahse, vânduaina lo thlen chhan tak erawh hi chu kan fimkhur tâwk loh vâng a ni tlângpui thin.

          Kângmei chungchângah mipui kan inzirtir lawm lawm lai hian sorkar lam, a bîkin kângthelhtu lam department te pawh thal hun chhûng hian hun dang aia inrâlrin lehzual a tûl hle bawk. Vânduaina a lo thlen palh châng hian dem tûr tam tak zawn a ni thin a, chutiang hunah chuan kângthelh pawl kal har tih thâwmte pawh hriat tûr a awm fo. Hêng sawisêlna hrang hrangte hi thawktute pawhin thahnemngaihna a ni tih hria sela, anmahni ah tan lâk tîrtu atân hmang thei ta se, hmasâwnna ropui tak thlen ngei ka ring a ni.

          Ram a lo kâng palh a nih pawhin khua leh tui tha chuan kan thelh zêl tûr a ni a, hei hi kan duty a ni tih kan hriat a pawimawh a. Thufing chuan, "Tihdam aiin invên a tha zâwk," a ti a. Chuvâng chuan thil pawi a thlen hmaa lo invên hi hi mi tinte tan lâkna tûr pawimawh ber chu a ni. Sorkar leh tlâwmngai pawlte pawhin tûn aia uar zâwka kângmei chungchâng inzirtir a tûl a, kângmei râpthlâkzia te, pawi a khawih nasat theihzia te, a kalsan râpthlâkzia te kan hriat thar fo a tûl a, thil pawi zâwk a thlen hmaa fimkhur taka chêt hi kângmei laka invênna tha ber chu a ni. Kan in leh lo te pawh kângmei laka kan vên fîmkhur a tûl takzet a ni tih hriain khua lo ro chho zêlah hian kângmei laka kan invên fîmkhur hi kan tihmâkmawh leh kan ngaihpawimawh tûr a ni tih i hre thar leh theuh ang u.

          Kângmei avânga chhiatna hi a râpthlak bîk êm êm thin a, chuvâng chuan, kângmei laka invênna kawngah a theih ang anga kan tan tlân a ngai a, mahni chauhva tawrh theih a nih rualin, midang tân pawh tawrhna a thlen theih avângin kan fîmkhur tlân hle a ngai a ni.

"Mi dang tân i fîmkhur peihlo a nih pawhin, nangma tân tal fîmkhur ang che. Kângmei lo chhuahna bulpui ber pakhat chu, mi tlêmtê inthlahdah vâng a ni châwk thin"

                    HLAWNCHHING

Saturday, 28 January 2017

SUANGTUAHNA

Hringmi nun tifamkimtu
Hnutiang, hmatiang dâwn theihna
Chhia leh tha min dâwn tirtu
Fam chan thlenga rochun tûr
Khuanu'n a duan thil hlu chu
Suangtuahna ngei hi lo ni.

Kiltin kiltang hrûtchhuakin
Ramrî rêng a kham nêm maw
Chhia leh tha dawn kim ngei e
Vanduaina ten hmun chang lo
Duhthusâm beiseina chu
Suangtuahna ngei hi lo ni.

Cho rual loh, beisei siamtu
Theih piahlam thlentir tumin
Suangtuah vêl e, châwl rel lo ten
Hahnain hmun chang nêm maw
Hmatiang thil hlu chu thlirin
A suangtuah thin, thinlungin.

Duhthusâm suangtuahna hian
Tâwp thlen tik nei si lovin
Chhiar chhuak thin nitin, kumtin
Duhthusâm rêng tawng lo chuan
Suangtuahna chu suangtuahin
Duhthusâm a suangtuah thin.

Khuanu, i dawn kim ngei e
Hringmi sakruang siam lai khân
Suangtuahna i duang tel hi
Famkim lohna ramah hian
Duhthusâm thleng lo mahse
Suangtuahna hah ve si lo.




HLAWNCHHING

Sunday, 22 January 2017

PATHIAN THIL THLAN

          Mihringte chuan ropuina te, sânna te, hmingthanna te, mite aia chungnun nihna te kan thlang thin a. Hreawmna, tuarna te, mawi lohna te, etc. kan hlauh thin avâng hian Pathian thu tam tak kan palzam a, mahni inthiam chawpin, 'TUARNA' pumpelh dân ngawt kan zawng thin.

          Mihringte hi mahni inhmangaih tlat, midangte aia inngaipawimawh, chungnun zâwk châk, mite chawimawi nih châk, mahni indah pawimawh hmasa zâwk thin mi kan ni. Chu chu kan mihring mize tlângpui a ni.

          Chumi letling thawk chuan, Pathian thil thlan chu, 'TUARNA' hi a ni si! Pathian thil thlan hi a mak hlê mai! Miten eng maha kan ngaih loh ran thlêng a rawn thlang a! Khawvêl thil âte leh thil hmuhsitawmte, thil awm lote nên lam a thlang bawk a. A tâwpah misual nung tlâk lova an ngaihte, hremna, 'TUARNA' Kross a rawn thlang leh a! A 'MAK' a ni. A hming, 'MAKA' tih hi a va pu zo tehlul êm!!!

          Pathian chuan Eden huana bawhchhiatna avânga mihrang kan lo nih tawhnaah min tlanchhuaha, min chhandam lehna tûrin eng hmanrua pawh a hmang thei a, a thlang thei a ni tih kan hriat vekin a rinawm.

          Chuti ni si, engati nge tuarna pawha 'TUARNA CHHE BER', mualphona leh zahna vâwrtâwp, hmuhsitna chhe ber, thil zahthlâk tinrêng tuara, tlâwm ral thaka, saruak zangphara, thihna zahthlâk (râpthlâk) tak chu a rawn thlan tlat si le??? Mihringten chungnung zâwk nih kan tum tlat laia, Isuan hnuaihnung zâwk nih a thlang tlat si hi a mak a ni. Nang leh kei kan dam lehna tûra Pathian thil thlan hi a makin a ropui hle a ni.

          Pathianin i tâna thil ropui tak a tih hi i nun en lêt nân hmang la, Pathian tân eng nge i 'THLAN' ve dâwn le???

                    HLAWNCHHING

Tuesday, 17 January 2017

G.K (HRIAT VE MAI MAI ATAN) - 3

KHAWVELA KHUAREL CHHIATNA RAPTHLAK ZUALTE (PART-2)

VUR TAWLH

1. Dec 13.1916 :- Alps, Italy.
Mihring Sing 1 zetin nunna an chan a ni.

2. Dec 13.1941 :- Huaras, Peru. Mihring Sang 5 velin nunna an chan a ni.

3. Jan 10.1962 :- Nevada Huascaran, Peru. Mihring Sang 3.5 in nunna an chan a ni.

4. Sept 4.1618 :- Plurs, Switzerland. Mihring 1496 in nunna an chan a ni.

5. March 19.1971 :- Chungar, Peru. Mihring 600 zetin nunna an chan a ni.



TUI LIAN 

1. Aug 1931 :- Huang Ho, China. Mihring Nuai 37 velin nunna an chan a ni.



2. 1887 :- Huang Ho, China. Mihring Nuai 15 velin nunna an chan a ni.



3. Nov 1.1530 :- Holland. Mihring Nuai 4 velin nunna an chan a ni.



4. Sept - Nov 1939 :- Henan, China. Mihring Nuai 2 velin nunna an chan a ni.



5. 1876 :- Bengal, India. Mihring Nuai 2 velin nunna an chan a ni.



RAM KANG

1. Oct 1918 :- Minnesota, USA.
Mihring sangkhat zetin nunna an chan a ni.



2. Aug 1997 :- Sumatra, Indonesia. Mihring 240 in nunna an chan a ni.



3. May 1987 :- Heilongjiang, China.
Mihring 191 in nunna an chan a ni.



4. Feb 2009 :- Victoria, Australia. Mihring 180 in nunna an chan a ni.



5. Oct 1944 :- Cleveland, USA.
Mihring 121 in nunna an chan a ni.

                    



                    HLAWNCHHING

Monday, 16 January 2017

G.K (HRIAT VE MAI MAI ATAN) - 2

KHAWVELA KHUAREL CHHIATNA RAPTHLAK  ZUALTE (PART-1)

LIRNGHING

1. May 20.1202 :- East Mediterranean. Mihring Nuai 11 velin nunna an chan a ni.



2. Feb 2.1556 :- Shenshi, China. Mihring Nuai 8 zetin nunna an chan a ni.



3. Oct 11.1737 :- Kolkata, India. Mihring Nuai 3 velin nunna an chan a ni.


4. July 28.1976 :- Tangshan, China. Mihring Nuai 2.4 in nunna an chan a ni.



5. Jan 12.2010 :- Haiti. Mihring Nuai 2.3 velin nunna an chan a ni.



6. May 22.1927 :- NanShan, China. Mihring Nuai 2 velin nunna an chan a ni.



TSUNAMI 

1. Dec 26.2004 :- South East Asia. Mihring Nuai 2 velin nunna an chan a ni.



2. Aug 27.1883 :- Sumatra/Java. Mihring Sing 3 zetin nunna an chan a ni.



3. June 15.1896 :- Sanriku, Japan. Mihring Sing 2.8 in nunna an chan a ni.



4. March 11.2011 :- Tohoku, Japan. Mihring Sing 1.6 in nunna an chan a ni.



5. Feb 29.1960 :- Agadir, Morocco. Mihring Sing 1.2 nunna an chan a ni.



LEIMIN

1. May 31.1970 :- Yungay, Peru. Mihring Sing 1.7 velin nunna an chan a ni.



2. Sept 4.1618 :- Chiavenna, Italy. Mihring Sang 2.4 in nunna an chan a ni.



3. Sept 2.1806 :- Goldau Valley, Switzerland.
Mihring 800 in nunna an chan a ni.




4. Sept 27.1987 :- Medellin, Colombia.

Mihring 683 in nunna an chan a ni.



                    HLAWNCHHING

Sunday, 15 January 2017

G.K (HRIAT VE MAI MAI ATAN)

KHAWVELA AIRPORT HLAUHAWM
(i.e. LOCATION etc) ZUAL 10 TE

1. AGATTI AERODROME AIRPORT : He Airport hi southern ends of Agatti Island, Lakshadeep, India-a awm a ni.

2. KANSAI INTERNATIONAL AIRPORT : He International Airport hi thliarkâr siamchawp mawi tak mai Middle of Osaka Bay, Japan-a awm a ni.

3. WELLINGTON INTERNATIONAL AIRPORT : He International Airport hi 'Rongotai Airport' tiin an sawi tho bawk a. Subrub of Rongotai, Wellington, Newzeland-a awm a ni.

4. PRINCESS JULIANA INTERNATIONAL AIRPORT : He International Airport hi Saint 'Maarten international' tiin an sawi tho bawk a. Caribbean Island of Saints Martin-a awm a ni.



5. PARO AIRPORT : He Airport hi Paro atanga km 6 vela hla, deep valley on the bank of the Paro chhu rivers, Bhutan-a awm a ni.



6. NARSARSUAQ AIRPORT : He Airport hi Southern Greenland-a awm a ni.



7. LUKLA AIRPORT : He Airport hi 'Tenzing Hillary Airport' tiin an sawi tho bawk a. Lukla khawpui, Solukhumbu, Eastern Nepal-a awm a ni.



8. MADEIRA AIRPORT : He Airport hi tunhma chuan 'Santa Catarina Airport' a ni thin a. Tun hnuah chuan Funchal Airport tiin an sawi tho bawk a. The civil parish of santa catarina, Portugal-a awm a ni.



9. LOS ANGELES INTERNATIONAL AIRPORT : He International Airport hi Airport lian leh sumdâwnna Airport lian tak mai niin Los Angeles area, California a awm a ni.



10. KAI TAK AIRPORT : He Airport hi 'Hong Kong International Airport' tiin an hre tlângpui a, Hong Kong-a awm a ni.



                    HLAWNCHHING

Friday, 13 January 2017

DANGLAMNA

          Tunlaia thumal lar tak mai chu 'CHANGE' tih hi a ni. Mi te ber atanga a lian ber thlengin tawng kauchhehah kan hmang nasa hle mai a. Political platform atanga Pulpit tlâng thlenga sawi hlawh tak thumal a ni. He thumal, 'Change (Thlâk thleng/Danglamna)' tih hian kan nun a tha zâwnga hmasâwnna hi kan tinzâwn ber dawn a ni.

          Danglamna duhin miten ngaihtuahna nasa tak sêngin thil an lo ti a, chân an huam a, hlêp an ngam avangin danglamna rah an hmu a, an têl thin a ni. Kalphung ngai tha ti tlat chi kan awm a. Khawtlâng roreltûte zîngah leh Kohhrana thuneitûte zîngah kan tam zual niin a lang. Mahse, danglamna siam ngam khawpa dawih ngam leh huai ngam erawh kan tlêm leh viau lawi si. Chutihrual chuan, danglamna chuan kalphung ngai tha nia kan hriatte erawh hlamchhiah lo sela. Mi thenkhat chuan, mi hmai êng kan zah lutuk avângin danglamna kan siam ngam lo a ni thei. Mi hmai sa kan tâwn ngam loh avangin danglamna kan siam ngam lote pawh a ni thei bawk a, then leh rual kan ngah avângin danglamna kan hlen ngam lo a ni thei a, mi hmuha mawi loh hlauh luat avângin emaw, khawi pawl leh kohhrana kan tlâktlum loh hlauh luatah danglamna ngawih bopui kan awm teuh pawh a ni thei. Hei erawh theihnghilh lo ila, kan zavaia that tlânna tur a nih dawn phawt chuan huaisen taka hma la ngam tur leh danglam ngam tûra kan inbuatsaih erawh a tûl hle a ni. Chutih rual chuan, a chhe ber atanga a tha ber thleng kan ngaihtuah thiam pawh a tûl tho mai.

          Eng nge danglamna chu ni a, engvangin nge kan danglam ang a, khawiah hian nge danglam a ngaih a, danglamna hi tu siam tur nge ni ta ang le?

          Ngaihdân leh pawmdân hrang hrang nei mihringte hi hmasâwnna lam pan zêl chungin kan nung a, mihring khawsak changkâng zêl hian nunphungah danglamna nasa tak a thlen chho mêk zêl bawk a. Hmâna mite tihdân kan chînzui ngai lêmloh tam tak a awm tawh a. Hnualsuata duh loh vâng lam ai mahin, a tûl lem tawh lohna avâng zâwkin thil tha nia kan lo ngaih thin tam tak kan kalsan tawh a. Chutiang bawkin, tunlai khawvêl changkâng zêl hian thil thar, tha leh awlsam zâwk a rawn her chhuahpui ve mêk bawk a. Tunlai khawvêl changkânna leh hmasâwn chak tak kara chêng mêk mihringte hian he hmasâwnna mîla a ruala ke pên kan thiam pawh a hun ve tawh hle a ni. Mihringte hian mize hrang hrang kan pianpui a, kan khawsakna leh kan thil tawn danglam ang zêlin kan nunphung hi a inthlâk danglam ve thin a ni.
Kan khawtlâng nun chhe mêk leh sakhuana dal mêkte han thlir hian, siam that tûr leh tihdanglam tûr thil tam tak a awm hian ka hre ve thin. Mimalin a tan loh avângin chhûngkuain zawmna châng a hre lova, khawtlângah a kângkai a, ram leh hnam thlengin a nghawng ta thin a ni. Zirtirna tha taka chawm len nia kan hriatten ram leh sakhua min hruai mêk chung pawh hian hmasâwnna hmuh tûr a tam lo hlein ka hre ve thin. Eng pawh nise, a pawimawh ber chu kan rilru hi a ni. A taka kan chêt chhuahtir chu kan rilru ina a ngaihtuah rah a ni fo thin. Kan ram a hausa lova, kan nunphung pawh a la sang lo viau pawh a ni mai thei. Ram changkângte awm dan chu hmu vek mah ila kan la phâk rih lo pawh a ni thei e. Amaherawhchu, kan phâk ang tâwk leh kan theitâwpa hmalam pan tûr chuan kan rilru hi a inbuatsaih phawt a tûl a ni. Kan ram hruaitute leh mipuite pawh hian kan ram hian hmasâwnna ngelnghet tak neih kan duh takzet chuan rilru leh tih tak zetin kan phâk tâwk theuhah kan thiam ang tâwkin hma i la ang u. Mizoramin hma kan sâwn theih nan chuan moral reformation kan neih a tûl a. Chumi tûr chuan zirtirna kan inpêk tam a tûl bawk. Kan mihring mizia thalo lai paiha, kan ngaihdân nawlpui zâwi zâwia kan thlâk pawh a hun tawh a ni. Kan rilru nghetlo lutuk leh tih tak takna kan neilo lutuk hian kan hmasâwnna tûr min dal thin a ni. Sorkar, zirna, politics, kohhran leh khawtlâng kan inrelbâwl danah te hian a tha lai chhawm a, a thalo lai kan paih ngam a tûl tawh hle. Ram mipui nawlpui ngaihdan hian ram hmasâwn leh changkân kawngah thui takin kawngro a su thei a. Kan ngaihhlut zâwng leh ngaihpawimawh zâwngte hian kan society kal zêl dan a hril thui hle a ni.

          Danglamna thlen tûr chuan keimahni theuh atangin bul kan tan a ngai a. Keimahni kan danglam hmasak ngam a ngai. Miten mak an tih tur ang hiala awm a ngaih châng a awm thin. Tunlaina erawh a chhe zâwng ni lovin a hman tangkâi dan kan ngaihtuah thiam a tûl hle. Hun inher danglamtir aiin hun a lo thlena kan danglam ngam a hun tawh. Danglam a tûl hunah chuan tlawm ngam ila, hmasâwnna ke pên ngam khawpa kan intih paukhauh a hun tawh a ni. Nangmahah tan la, in chhûngkuaah thlen la, khawtlâng leh kohhran hi nghawr rawh se. Tichuan, ram nuam, khawtlâng nuam leh nun nuam kan nei ngei ang.

                    HLAWNCHHING