Thursday, 28 September 2017

VÂNTLÂNG THIL HLUT LEH ZAH THIAM

VÂNTLÂNG THIL HLUT LEH ZAH THIAM (Article)

                                                HC Lalramdina

          Vântlâng thil (Public property) han tih mai pawh hian mipui nâwlpui hi chuan a awmzia kan hrethiam mai âwm e. Mihring awmkhâwm/chêng ho, hi vântlâng chu a ni mai a. Khaw tinah hian mimal ta ni lo, vântlâng thil neih, vântlâng ta a awm țhîn. ie. - Kawngpui, Tuikhur, Khêlmual, School, Damdawiin, Office, Community Hall, Vântlâng Zun In leh Êk In etc. te hi vântlâng ta a ni a, mimal awmkhâwm ina a din leh a siam a ni a, kan ințâwm tlân vek (Common property) a ni. Sâwrkâr thil leh bungrua kan tihte pawh hi vântlâng tâna sâwrkârin a sum senga a siamte an ni vek a. Mimal ta bîk ni lo, kan ințâwm tlân thil tam tak a awm a, chûng laka kan rilru put dân tûr chu kan chian a țûl hle a ni.

          Vântlâng thilte hi mahni ta anga en a, uluk tak leh duat taka enkawltu erawh Mizote zîngah hian kan vâng hle ti ila kan sawi sual lutuk âwm love. Khawi hmunah pawh hian han kal ila, vântlâng thilte rêng rêng chu uluk tak leh duat taka enkawl loh tih hriat taka tlabal neih nuaih hmuh tûr a tam khawp mai.

          Hnam fing apiangin vântlâng thil hlutna châng an hria a, hnam changkâng leh changkâng lo tehna ber pakhat pawh, vântlâng thil an roh thiam leh zah dânah hian a ni țhîn. Khawlai an enkawl dân te, kawngpui an zah dân te, Biak In, School, Office an enkawl dân te, Community Hall leh Khêlmual an hman dân te hi ngun taka han belhchian chuan, Mizote pawh hian kan tih tûr leh tih loh tûrte, kan chîn thar ve tûr leh kan sim tûrte a la tam hle a ni.

          Vântlâng thil kan ngaihdân leh kan en dân hi kan tihdanglam a țûl tawh a ni. Vântlâng kha midang daih, tute emaw bîk ni angin kan ngai a. Chuvâng chuan vântlâng thil/ta chu chhe mahse, pawi tihna pawh kan nei lêm lo niin a lang. Miin tichhe mahse, huat nachâng pawh kan hre hek lo. Chumi awmzia ber nia lang chu, vântlâng thil kan en dân dik loh vâng a ni. "Ka" tih leh "Kan" tih hi kan ngaihdân a la hran vâng ni berin a lang. Vântlâng thil hi "Ka ta" a ni ve a, a chhiat chuan ka thil a chhia a, a țhat chuan ka thil a țha a, a mawi chuan ka thil a mawi a ni tih hi hrechiang ila chuan, vântlâng thil chu ka ta angin ka en thiam ang a, ka duatin ka humhalh țha ngei ang.

          Vântlâng thil humhalh kawngah hian kan vaiin mawh kan phur tlâng vek a ni tih kan hriat a hun ta hle mai. Misual ten an tichhe tûr emaw, an tiduhdah emawte kan hmuh chuan kan dodâl ngam tûr a ni a. Naupangin an khawih chhiat dâwn emaw pawhin, kan hauvin kan hrilhfiah țhîn tûr a ni. Chu mawhphurhna chu kan zavaia kovah a innghat a ni tih hre thar țheuh ila, vântlâng thil kan neihte pawh hi a tlo zâwk ngei ang.

          Vântlâng thil rêng rêng hi kan zavaia ta, ka ta a ni tih hre thar leh ila. A hman dânah te, a enkawl chungchângah te, a humhalh kawngah te kan zavaiin mawh kan phur tlâng țheuh a ni tih hria ila, kan thil neih hlu takte hi a lo mawi zâwk ang a, kan hmang țangkai zâwkin keimahni ngei pawhin kan hlimpui zâwk ngei ang.

          Vântlâng thilte hi a nih dân tûr ang taka enkawl a nih țhin loh avâng hian thil țha tak pawh hi reilo têah hmantlâk loh ah a chang leh thuai țhîn. Keimahni ta anga kan en theih hun leh vântlâng thilte hian hmangaihtu leh enkawltu a mamawh a ni tih, Mizote hian kan hriat chian hunah chuan, vântlâng thilte hi mawi leh nalh takin kan nei rei ve thei tawh ang a, kan Zoram pawh hi a hmel hmuh a nuam chho tual tual tawh ang. Vântlâng thilte hi i humhalh in i enkawl țha țheuh ang u.

                         HLAWNCHHING

Friday, 15 September 2017

THU DIK LEH RIL (PART-II)

THU DIK LEH RIL (PART-II)

                    "AIIN" (PART-II)

                                                HC Lalramdina



Ka hnêna rawn inbunruak țhînte aiin ka inbunruah laia dawhthei taka min lo ngaithla țhîn tute hi ka tân chuan an hlu zâwk.

Ka ngaihpawimawhte aiin min ngaipawimawhtute hi ka tân chuan an hlu zâwk.

Ka hlawhtlin nia min faktute aiin ka hlawhtlin nâna min fuihtute leh, ka hlawhchham laia min fuih țhîn tute hi ka tân chuan an hlu zâwk.

An thurûk ka vawnsakate aiin ka thurûk vawngtute ka ngaihtuah nasa zâwk țhîn.

Min hmangaihtute mittui kha ka hmangaih avânga ka mittui far aiin a hlut lohna ka hre chuang lo.

Min mamawhtute aiin ka mamawhate hian ka nunah thu an nei zâwk țhîn.

"Tunah" aiin "Nakin" hian ka nunah thu an nei zâwk fo țhîn.

Ka mamawh aiin ka duhzâwng thil ten ka nunah thu an nei zâwk fo țhîn.

Ka thiltih țhatte aiin ka thiltih sualte hian ka nunah nghawng an nei thui zâwk.

          "Hnehna Hlado" chham tûr chuan, mi sâng tam tak "aiin" mahni inhneh hmasak zâwk a lo ngai a;
          MAHSE, A VA HAR SI ÊM!


                         HLAWNCHHING



Wednesday, 13 September 2017

THU DIK LEH RIL (PART-I)

THU DIK LEH RIL (PART-I)

                    "AIIN" (PART-I)

                                                      HC Lalramdina



Taksa hliam aiin thinlung hliam a dam har zâwk.

Hremna aiin ngaihdamna hian nun a siamțha thei zâwk.

Phuba lâk nân tûn aiin nakin nghah rih a țha zâwk; Kan rilrû kan thlâk thei si a.

Nungchang siam nân erawh nakin aiin tûn hi a țha zâwk; Kan damchhûng nite hi a tâwp thut thei si a.

Ngilneihna hian țawngkam thiamna aiin mi a siamțha zâwk țhîn.

A tlachawp rin aiin inhmâkhua hian khawsak a tiawlsam zâwk.

Thleng hla tûrin tlân chak aiin kal rei a pawimawh zâwk.

Țawngkam țha aiin nungchangin mi a hneh thei zâwk.

Hna aiin a thawktu hi an pawimawh hmasa zâwk.

Thu țha deuh sawitu nih aiin thu țha deuhin a ei ral theih nih hi a hlu zâwk.


                    HLAWNCHHING


Sunday, 30 July 2017

2017 TKP DAY

TKP DAY VAWI - 66 NA (2017)

                                     HC Lalramdina

          TKP member zawng zawngte, "THALAI KRISTIAN PAWL (TKP) DAY, VAWI - 66 NA" chibai ka bûk a che u. Vawiin hi Mizoram Baptist Kohhran tân Ni pawimawh tak mai a ni a, TKP hi Mizoram Baptist Kohhran tân Rohlu a ni tak meuh meuh a ni.

          TKP member zawng zawngte Inkaihruaina tha tak hnuaiah kan awmna hmun theuhah, "KRISTA LEH KOHHRAN TÂN" tha leh zung, ngaihtuahna leh kan hun hlu takte sênga rawngbawl chhunzawm zêl tûrin i inbuatsaih thar theuh ang u.

          TKP te hi Kohhran tân hian kan pawimawhin, kan hlu êm êm a, kohhran ti kohhrantu kan ni a. Khawi kohhranah pawh nise, kohhran kut ke pawimawh ber, kohhran timawitu leh tihmelhemtu ber, kohhran than zêlna tûr atâna FOD pawimawh ber a ni ti ila kan sawi sual lutuk âwm love. Kan hma lâknate pawh a tam a, sum kan thawkchhuak hnem a, kan thâwm pawh a na thei viau mai.

          Amaherawhchu, Kohhran hnuaia pawl pakhat anga awma, kohhran thlazâr hnuaia rawngbawl tûr kan nih ang takin, kan din chhan "Krista leh Kohhran tân" hian rawng kan bawl tûr a ni ang. TKP huangchhûng, kan tlângnêlna, kan thu ve theihna leh kan tuina zâwngah chuan thahnemngai taka ke pêna, hmalâk hi thil harsa vak pawh a ni lo maithei e. Mahse, Krista taksa, he leia a rawngbâwlna chhunzawm tûra thlarauva a din leh a hmangaih êm êm, a "Kohhran" tân hian thahnem kan ngai lovang tih erawh a hlauhawmin ka hria.

          Ruihlo, hlemhlêtna leh sualna chi hrang hrang lakah TKP te fihlîm thei tûrin tûn aia nasa zâwk hian kan rawngbâwlna huangte zauh ila. Tanpui ngaite tanpui kawngah pawh i inthlahdul lovang u. Thangthar lo la awm zêl tûrte tân entawn tûr hnutchhiahin Krista nun mawi pho chhuak thei tûrin tan i la zual sauh ang u.

                    TKP THUTIAM

          KRISTA LEH KOHHRAN TÂN
Ka chakna Isua Krista chu ring tlatin
          nitin Pathian ka pawl ang a;
Kan Kohhran Pathian biakna leh
          hnathawhnaah ka tel zêl ang.
Khawtlâng thatna leh inunauna tinghet
          tûrin ka thawk ang a;
Krista hnênah midangte hruai
          ka tum tlat ang.

                    HLAWNCHHING

Thursday, 20 July 2017

INDIA IN PRESIDENT THAR A NEI TA

INDIA IN PRESIDENT THAR A NEI TA (Hriat zau nân)

                                     HC Lalramdina

         India President 14-na atâna July 17, 2017 a vote tlate chu vawiin, July 20, 2017 khân New Delhi ah chhiar a ni a, NDA Candidate Pu Ram Nath Kovind-a chu thlan tlin niin, ani hian vote 7,02,0,44 hû hmuin, 65.6% a ni a. A khingpui Eptu Candidate Pi Meira Kumar-i chuan vote 3,67, 3,143 hû hmuin 34.4% a ni. July 25, 2017 ah President thar lâkluhna hi neih a ni ang.

          President thar chanchin tlângpui kan sawi hmain, President thlan tawh dân tlângpui lo târlang hmasa ila.

          India President thlan hmasak ber kha May 2, 1952 khân neih a ni a, mi panga (5) in an chuh a, Dr Rajendra Prasad kha hneh taka thlan tlin niin, Votes 5.60lakh a hmu a ni. President thlan vawihnihna chu July 6, 1957 khân neih a ni a, mi pathum (3) in an chuh a, Dr Rajendra Prasad bawk tling lehin votes 4.60 lakh a hmu a. A dawttu chu Hari Ram niin, a ni khân votes 2072 chauh a hmu thung.

          President thlannaa chuh theihna dân hi tûnhma kha chuan a khirh lo hle a. India mi dik tak, kum 35 chin chunglam chuan an chuh thei deuh mai thin. Candidates, an nomination pawm tawh te chu, result puan hma chuan sawrkarin VVIP angin a sâwngbâwl thin a, vênhimna uluk tak pêk an ni thin a ni. Tûn inthlan hnuhnung bera candidate pahnih (2) te pawh hi an vêng uluk hle mai a. Ramnath Kovind hi Z plus security pêk a ni a, vêngtu tha chungchuang, Black Cat Commandos mi 10 - 12 vêlin an vêng a. Pi Meira Kumar phei chu Z plus security bâkah, X- category security pêk a ni a, semi-Automatic silai keng mi 36 in an vêng a ni.

          Hetiang taka enkawlna hi mi narân tân chuan vâna rah ang mai a ni a, chutiang beisei vâng ringawta lo inpe ve sek pawh an awm âwm e. Hari Ram pawh khân a zâwnin, inthlan hmasa tumli zet chu a chuh ve ziah a, sawi tham vote erawh a hmu ngai lêm lo. Amaherawhchu, result puan hma chhûng na na na kha chu, demand a siam tam thei viau a ni âwm e. A chuh tâwp ber, May 6, 1967 phei kha chuan vote pakhat mah a hmulo a ni.

          Hetiang a nih avâng hian, President inthlanna hi thil nuihzatthlâk lam rawng a kai lek lek emaw tih tûr a ni a. Chumi tihbo nân chuan Election Commission chuan dân siamthat a rawt ta hial a ni.

          President thlanna dân chu 1974 khân siamthat (Amendment) a lo ni ta a. Chuh tûr te chuan MLA/MP te atangin proposer, rawttu mi 10 leh seconder, thlawptu mi 10 tal an neih a ngai ta a. Security deposit pawh Rs 2500 ah tihsân a ni ta bawk a. Hemi hma hi chuan tantu pakhat mah neilo te pawhin an chuh ve mai thin.

          Inthlanna dân hi 1997 khân siamthat nawn leh a ni a, proposer 50 leh seconder 50 aia tlêm lo neih ngei a lo ngai ta a. Security deposit pawh Rs 15000 ah tihsân a ni leh ta a. Mi narân tân chuan vânah an rah tîr ta daih a ni. A awlsam lai khân kan lo zu inrawlh ve hman ta lova, kan chân nasa hle mai.


PRESIDENT THAR CHANCHIN TLÂNGPUI


          India President thar, Pu Ram Nath Kovind-a hi kum 1945, October ni 1 khân Uttar Pradesh a thingtlâng khua Paraunkh, tûna Kanpur a Dehat District ni taah hian, Pu Maiku Lal-a leh Pi Kalawati-i te fapa ni tûrin chhûngkaw tlâwm tak, hnam hnuaihnung Dalit atangin a lo piang a. A pa hi loneitu a ni.

          Harsa takin lehkha a zir chho a, thiamna lamah Bachelor of Commerce (B.Com) niin, hemi hnu hian Kanpur University atangin Bachelor of Law (LL.B) a zir zo leh a ni. LL.B a zir zawh hnu hian an khua chhuahsanin Delhi ah Civil Service Exam inbuatsaih tûrin a kal a, tum hnih a hlawhchham hnuah a tum thumnaah Civil Service Exam ah a inziak tling ve ta a. Amaherawhchu I.A.S pe lova Allied Service a thawk tûra tih a nih zâwk avângin he hna hi zawm lovin Dân lam (Law) a practice ta zâwk a ni.

          Kum 1971 khân Bar Council of Delhi atangin Advocate a ni a, Delhi High Court hnuaiah kum 1977 leh 1979 inkâr khân, Central Government Advocate a ni a, Supreme Court hnuaiah kum 1980 leh 1993 chhûng khân Central Government Standing Counsel a ni bawk. Kum 16 chhung Law a practice a ni.

          Politics ah lûtin, BJP a zawm a, kum 1994 leh 2000, kum 2000 leh 2006 chhûng khân Uttar Pradesh atangin Rajya Sabha Member (M.P) atân thlan a ni a. Kum 1998 leh 2002 inkâr khân BJP Dalit Morcha President a ni. Kum 2015 August ni 8 khân Bihar Governor atân President in a ruat a. Hetih lai mêk hian kum 2017 June ni 19 khân BJP National President, Pu Amit Shah-a chuan July ni 17 a President thlanna lo awm tûr atâna rorel lai NDA Candidate atân a puang a. India ram president thlanna chu neih niin, MP leh State MLA 4,800 vêlin vote an thlâk a. India rama sawrkarna chang mêk, BJP leh a thlawptuten President atâna an chhawpchhuah, Ram Nath Kovind hian vote hmun 3 a thena hmun 2 lai hmuin, India President 14-na atân thlan tlin a nih thu puan a ni ta a ni.


                    HLAWNCHHING

Monday, 17 July 2017

LALPA MIN AWMPUI RAWH

LALPA, MIN AWMPUI RAWH

                                      HC Lalramdina

Intawn ni chuan inthen ni a chhawm tel ang hian
Huho nun pawh maltlat nunin a zui bawk thin
Hlimna pawh khawharna hmahruai mai a ni a
Fakna pawh sawisêlnain hnu a khâr fo thin

Lalpa, hringnun kawng chhuk chho ka zawh mêkah hian
Mala Kraws kawng ka zawh loh nân min awmpui la
Nitinin khawharna sual min hnawtbo sak la
Sawisêlna lakah dawhtheihna min pê ang che

                    HLAWNCHHING

Thursday, 6 July 2017

PATHIANIN MIN HRIA

PATHIANIN MIN HRIA (Article)

                                     HC Lalramdina


(6 July 2017 - Ka Birthday pualin)



          Pathianin lei leh vân a siam lai daih tawh khân, ka nunna hi a kutphah ropui chhûngah thuhrûkin a lo awm daih tawh a. Nunna neia a din leh a siam ka ni.

          Vân thengreng zau tak, a zau zia sawifiah phâk rual lohah hian, Galaxy tlûklehdingâwn tam tak a awm a. Galaxy pakhata Arsi awm zât ringawt pawh khi chhiar sên rual a ni lo. Chûng Arsi tam takte kârah chuan, kan Ni leh Thla leh Planet te pawh an awm ve a. Kan chênna khawvêl (Earth) phei hi chu, chûng Arsi te zîngah pawh chuan Arsi tê ber ang maiin a langsâr lo lehnghâl a. Chu khawvêl (Earth) mihring chhiar sên rual loh khawpa tam chênna ramah chuan, kei, mite hriathlawh pawh ni lêmlo hi ka chêng ve a ni a. Chuti tê mai chu ni mah ila, lei leh vân siama awp khâwmtu Pathian khian, mi, tuma hriat hlawh lo, kei hi min lo hriain ka hming hnâisâilo hi a hria a nih chu!!! A rûka siama ka awm a, lei hmun hnuaihnung bera mawi taka siama ka awm lai khân, ka ruhrelte chu a lakah thupin a awm lova. Ka riruang la famkim lo chu a mitin a hmu a, a lehkhabuah chuan ka pêngte zawng zawng pawh a ziak vek a ni. Ka thut leh ka din hi a hre thin a, ka ngaihtuahna hi hla tak atang pawhin a hrethiam a ni. Ka kal leh ka mu hi mi en ngun thin a, ka awm dân zawng zawng pawh a hre vek a. A hriat fai vek loh chu, ka leiah hian thu rêng rêng a awm lo. Ka hnung lam leh ka hma lamah min hual a, ka chungah a kut a nghat bawk a. Chuti kauva hriatna chu ka tân a mak lutuk a; A sâng êm a, ka phâk lo a ni.

          Ka hringnunah lungngaihna nasa tak a lo thlen châng te hian, mihring ni ta nafam chu, ka mittui ka dang zo lo fo thin a. Chhûngkhat lainâ leh thenrual tha ten ka mittui an hrûk hul zawh loh châng te hian, Pathian chuan min hmuh hmaih hauh lova, ka mangang au râwl chu hriain ka lungngaih mittuite chu min hrûk hul sak thin a ni.

          He khawvêlah hian, "Hei hi ka ram ve liau liau a ni," tia kawh tûr, Ar hmai tiat pawh nei lo kei hi, engkim neitu leh engkim siamtu Pathian chuan, chatuan hmun (Vân ram) min buatsaih sak a! A fa atân min pawmin, a hausak ren rual loh tâwmpui tûr leh, a ro luahpui tûrin min iai lo a nih chu!!!

          Hêng thil zawng zawng hi hrechiang hle mah ila, ka mihring zia a lo chhuak leh thin a, ka phatsan leh thin si. Petera kha chuan vawi thum chauh a phatsan a, kei ve hi chuan ka phatsan zât ka chhiar ngam lo. Chuti chung chuan khawi hmunah pawh awmin eng thil pawh lo ti ila, ani chuan min phatsan ve ngai lova, ka tân a rinawm reng a ni. Nung tlâk loh kei misual hi, min hre reng a, min chhandam nân a nunna hial ka tân a hlân a ni. Chu mai chu a la ni lo, "Kei, khawvêl tâwp thleng pawhin i hnênah ka awm zêl ang," min lo la ti fan hi a ni, thu mak ka sawi nin theih loh chu!!!


                    HLAWNCHHING